Als je geheugen is gewist

 

Voor mensen met geheugenproblemen na een ongeval zijn er weinig mogelijkheden om te achterhalen wat er nu precies aan hun geheugen mankeert. Aan de hand van het verhaal van HB, die al zijn persoonlijke herinneringen verloor, legt professor Jaap Murre uit hoe tests de omvang van een gat in het geheugen kunnen achterhalen – en hoe ze helpen bij de prognose van het geheugenverlies.

Op een dag kreeg de 47-jarige HB hevige koorts met daaroverheen een herseninfectie. Hij werd snel opgenomen in het ziekenhuis, waar de doctoren op zoek gingen naar de oorzaak van zijn ziekte. Wekenlang onderzochten ze hem tevergeefs, totdat HB ineens weer herstelde. Maar met zijn herstel doemde een nieuw, al even onverklaarbaar, probleem op: zijn geheugen was compleet gewist.

Al zijn herinneringen tot en met het moment dat hij de ziekte kreeg waren verdwenen, hetgeen wetenschappers retrograde amnesie noemen. Soms had HB het gevoel dat hij een familielid of een plaats vaag herkende, maar nooit werd het meer dan een vage flard. Zijn verleden met al zijn herinneringen waren er niet meer. Erger nog: het leek ook niet meer terug te komen.

De neurologen wisten niet goed raad met de ‘retrograde amnesie’ en ze konden geen antwoord geven op HB’s prangende vragen als: welke delen van het geheugen zijn aangetast? En: komen de herinneringen ooit nog terug?

Er zijn niet zoveel mogelijkheden om antwoorden te vinden op dit soort vragen. Gevallen als HB zijn zo uitzonderlijk, dat het vaak niet lucratief is om testen voor geheugenverlies te ontwikkelen – laat staan in het Nederlands. Bovendien weten heel weinig mensen van het bestaan van deze testen af.

Voor iemand als HB blijft er vaak nog een mogelijkheid over: contact opnemen met een geheugenonderzoeker. Vandaar dat hij bijna twee jaar na zijn ziekte met zijn vragen bij geheugenexpert Jaap Murre aanklopte.

Murre besefte zich vrij snel hoe uitzonderlijk het geval van HB was. HB’s amnesie is vrijwel het omgekeerde van wat de Amerikaan HenryGustav Molaison (beter bekend als HM) overkwam.Na een operatie om van de symptomen van epilepsie af te komen kon Molaison geen nieuwe herinneringen meer aanmaken, terwijl zijn herinneringen van voor de operatie nog intact waren. Dit wordt ook wel anterograde amnesie genoemd.

Murre: “Het bijzondere was dat HB geen anterograde amnesie had, dat wil zeggen: hij had weinig problemen met het aanmaken van nieuwe herinneringen. Het komt vaker voor dat iemands geheugen is aangetast,maar het is heel zeldzaam dat iemands geheugen is gewist, terwijl ergeen problemen zijn met het aanmaken van nieuwe herinneringen.”

Testen voor retrograde amnesie

Murre onderwierp HB aan een reeks onderzoeken. Verspreid over verschillende dagen maakte HB testen voor het korte termijn geheugen (de Dagelijkse Nieuwstest), het lange termijn geheugen (de Jaarlijkse Nieuwstest, die verschillende decennia teruggaat), zijn geheugen van feiten en begrippen (de Neologismen Test) en zijn geheugen voor persoonlijke herinneringen (de Autobiografische Test).

Murre: “Deze tests zijn behulpzaam bij het vaststellen van hoe groot de verloren periode is en geven een completere beschrijving van het ziektebeeld. Ze kunnen ook goed gebruikt worden bij de diagnostiek van andere ziektes, zoals Korsakoff, Huntington’s disease en Alzheimer.”

Ten eerste bleek uit HB’s resultaten op de autobiografische test dat dit deel van het geheugen helemaal was verdwenen. HB’s kennis van de wereld was daarentegen zo goed als intact. Ook wist hij de betekenis van woorden, zoals ‘treintaxi’, die in de jaren voor zijn ziekte in omloop waren gekomen.

Deze resultaten duiden erop dat HB’s kennis van de wereld nauwelijks was aangetast. Dit betekende dat hij – hoewel hij aanvankelijk op een lager niveau moest beginnen – gewoon weer aan de slag kon in zijn oude baan op een juridische afdeling. Murre: “Gek genoeg had hij nog de wetskennis die hij nodig had voor zijn baan, hij wist alleen niet meer hoe hij eraan gekomen was.”

HB’s emoties waren ook gewist

Wat betreft zijn persoonlijke herinneringen deed HB er alles aan om die weer op te roepen. Hij bezocht zijn oude school en aan de hand van verhalen van familie en vrienden reconstrueerde hij zijn jeugd. Maar het bleef een soort tweedehands kennis, zonder het gevoel van vreugde bij een goed rapport of opwinding bij de eerste zoen op het schoolplein. Murre: “Ook die emoties waren weg en daar leed hij erg onder.”

Een jaar na zijn ziekte was er nog geen een herinnering teruggekomen, wat volgens Murre atypisch is voor geheugenverlies na een ziekte of een closed head injury. “Meestal loopt de periode van gewist geheugen terug van jaren tot enkele weken, waarbij patiënten schoksgewijs hun herinneringen terugkrijgen. In het geval van HB was er niets over en er kwam niets meer terug.”

Mede dankzij de resultaten op de geheugentests, kon Murre HB vertellen dat zijn autobiografische herinneringen waren verdwenen en waarschijnlijk nooit meer zouden terugkomen. “Hij vond dat natuurlijk verschrikkelijk om te horen, maar later vertelde hij me dat hij het wel plezierig vond dat er een einde kwam aan zijn valse hoop. Hij legde zich erbij neer dat de herinneringen nooit meer zouden terugkeren en hij kon een rouwproces in.”

Dit bericht is geplaatst in Nieuws en heeft als onderwerp .

Reacties zijn gesloten.